Αγοραχολικοί (Shopaholics): Τα χαρακτηριστικά των ατόμων που υπερκαταναλώνουν παθολογικά και οι επιπτώσεις των συμπεριφορών τους.
Τα γενικά χαρακτηριστικά των αγοραχολικών είναι:
Οι κατηγορίες των Αγοραχολικών
Η Elizabeth Svoboda (Psychology Today Οκτώβριος, 2010) διακρίνει τρείς κατηγορίες αγοραχολικών:
1. Οι Συναισθηματικοί Αγοραχολικοί:
Ο βασικός λόγος που αυτή η κατηγορία αγοραχολικών εξωθείται σε υπερβολικές αγορές είναι η ανακούφιση από αρνητικά συναισθήματα. Έχει παρατηρηθεί ότι κατά την διάρκεια των αγορών, απελευθερώνεται στον εγκέφαλο ο ίδιος νευροδιαβιβαστής που απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια του σεξ και της κατανάλωσης κοκαΐνης, η ντοπαμίνη. Η ντοπαμίνη είναι υπεύθυνη γι' αυτό το αίσθημα έντονης αλλά σύντομης ευφορίας που βιώνει το άτομο και μερικές φορές ακολουθείται από απότομη πτώση της διάθεσης.
Οι αγοραχολικοί αυτής της κατηγορίας προσπαθούν με την υπερβολική τους σπατάλη να γεμίσουν τα κενά που νιώθουν στη ζωή τους, κάτι που όμως ξεπερνιέται εύκολα. Όταν καταφέρουν να ανακαλύψουν τις ρίζες της καταναλωτικής τους μανίας, μπορούν να βρουν εναλλακτικούς και υγιείς τρόπους να γεμίσουν αυτά τα κενά που νιώθουν και να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση τους.
2. Οι Διπολικοί Αγοραχολικοί:
Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει τα άτομα με διπολική διαταραχή και η φάση της μανίας εκδηλώνεται με υπερβολική ανάγκη για σπατάλη. Η διαταραχή ξεκινά ως κατάθλιψη και συχνά τα άτομα δεν αντιλαμβάνονται ότι έχουν μπει στη φάση της μανίας μέχρι να υπολογίσουν τα έξοδα που έκαναν. Η βασική διαφορά των διπολικών με τους άλλους αγοραχολικούς είναι ότι η καλή τους διάθεση παραμένει και μετά τις αγορές τους.
Ένας από τους τρόπους αντιμετώπισης είναι η φαρμακευτική αγωγή, η οποία θα ισορροπήσει την συναισθηματική τους κυκλοθυμία και θα μειώσει την καταναλωτική τους μανία.
Στο άρθρο του περιοδικού Psychology Today (Οκτώβριος, 2010) η Elizabeth Svoboda περιγράφει τα χαρακτηριστικά και τις κατηγορίες των αγοραχολικών (shopaholics). Οι αγοραχολικοί είναι μια ειδική κατηγορία καταναλωτών που ξεπερνά τα όρια της φυσιολογικής αγοράς αγαθών, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται ολόκληρη η ζωή τους. Οι προσωπικές και οι επαγγελματικές τους σχέσεις χάνουν τις ισορροπίες τους, τα χρέη πολλαπλασιάζονται, ενώ συναισθήματα όπως η ντροπή και η ταπείνωση σκιάζουν την καθημερινότητα των αγοραχολικών.
Τα γενικά χαρακτηριστικά των αγοραχολικών είναι:
- Η απόκτηση αγαθών τους προσφέρει μεγάλη απόλαυση
- Αγοράζουν ένα είδος σε πολλά ή πολλαπλά τεμάχια
- Φορτώνονται με περιττά αγαθά
- Κρύβουν τις καινούργιες αγορές από τα αγαπημένα τους πρόσωπα και αισθάνονται ενοχή ή ντροπή μετά την καταναλωτική τους μανία
- Γνωρίζουν τους πωλητές με τα μικρά τους ονόματα
- Μπορεί να αποξενωθούν από τους φίλους και την οικογένεια με τις υπερβολικές τους συνήθειες.
Οι κατηγορίες των Αγοραχολικών
Η Elizabeth Svoboda (Psychology Today Οκτώβριος, 2010) διακρίνει τρείς κατηγορίες αγοραχολικών:
1. Οι Συναισθηματικοί Αγοραχολικοί:
Ο βασικός λόγος που αυτή η κατηγορία αγοραχολικών εξωθείται σε υπερβολικές αγορές είναι η ανακούφιση από αρνητικά συναισθήματα. Έχει παρατηρηθεί ότι κατά την διάρκεια των αγορών, απελευθερώνεται στον εγκέφαλο ο ίδιος νευροδιαβιβαστής που απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια του σεξ και της κατανάλωσης κοκαΐνης, η ντοπαμίνη. Η ντοπαμίνη είναι υπεύθυνη γι' αυτό το αίσθημα έντονης αλλά σύντομης ευφορίας που βιώνει το άτομο και μερικές φορές ακολουθείται από απότομη πτώση της διάθεσης.
Οι αγοραχολικοί αυτής της κατηγορίας προσπαθούν με την υπερβολική τους σπατάλη να γεμίσουν τα κενά που νιώθουν στη ζωή τους, κάτι που όμως ξεπερνιέται εύκολα. Όταν καταφέρουν να ανακαλύψουν τις ρίζες της καταναλωτικής τους μανίας, μπορούν να βρουν εναλλακτικούς και υγιείς τρόπους να γεμίσουν αυτά τα κενά που νιώθουν και να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση τους.
2. Οι Διπολικοί Αγοραχολικοί:
Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει τα άτομα με διπολική διαταραχή και η φάση της μανίας εκδηλώνεται με υπερβολική ανάγκη για σπατάλη. Η διαταραχή ξεκινά ως κατάθλιψη και συχνά τα άτομα δεν αντιλαμβάνονται ότι έχουν μπει στη φάση της μανίας μέχρι να υπολογίσουν τα έξοδα που έκαναν. Η βασική διαφορά των διπολικών με τους άλλους αγοραχολικούς είναι ότι η καλή τους διάθεση παραμένει και μετά τις αγορές τους.
Ένας από τους τρόπους αντιμετώπισης είναι η φαρμακευτική αγωγή, η οποία θα ισορροπήσει την συναισθηματική τους κυκλοθυμία και θα μειώσει την καταναλωτική τους μανία.
3. Οι Ψυχαναγκαστικοί Αγοραχολικοί:
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των ψυχαναγκαστικών αγοραχολικών είναι το ότι:
Οι προτεινόμενες λύσεις σε αυτή την κατηγορία είναι οι εξής δύο:
Η διαφορά των δύο φύλων
Έρευνες που έχουν γίνει πάνω στις διαφορές των δύο φύλων, έδειξαν ότι τα ποσοστά για τις γυναίκες είναι ακριβώς ίδια με αυτά των ανδρών αγοραχολικών, με τους δεύτερους να κάνουν τις αγορές τους κυρίως μέσω ίντερνετ.
Οι βασικές διαφορές βρίσκονται στα είδη που προτιμά το κάθε φύλο και το πώς αντιμετωπίζει τις αγορές. Με άλλα λόγια, οι άνδρες επιλέγουν τα εργαλεία, τα βιβλία και τα ηλεκτρονικά, και αντιμετωπίζουν τα ψώνια περισσότερο ανταγωνιστικά. Ενώ από την άλλη, οι γυναίκες ξοδεύουν περισσότερο σε ρούχα, παπούτσια και κοσμήματα και βλέπουν τα ψώνια περισσότερο ως «κοινωνικό γεγονός», μια ευκαιρία να περάσουν λίγο χρόνο με φίλους.
Τέλος, μια ακόμη διαφορά μεταξύ των δύο φύλων είναι η παραδοχή του προβλήματος και η αναζήτηση βοήθειας. Οι κοινωνικές επιταγές αναγνωρίζουν τις αγορές ως μια καθαρά «γυναικεία υπόθεση», κι έτσι οι γυναίκες έχουν λιγότερες αναστολές στο να παραδεχτούν ότι έχουν πρόβλημα και να αναζητήσουν τη βοήθεια κάποιου ειδικού, σε σχέση με τους άνδρες που δυσκολεύονται περισσότερο και προτιμούν να το κρύβουν.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Koran LM, Faber RJ, Aboujaoude E, Large MD, Serpe RT (2006) Estimated Prevalence of Compulsive Buying Behavior in the United States. Am J Psychiatry, October, 163:1806-1812
Svoboda Elizabeth (2010) Field guide to the shopaholic. Observing Retail Lovers in the Wild. Psychology Today, Οκτώβριος, 30-31
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των ψυχαναγκαστικών αγοραχολικών είναι το ότι:
- ψωνίζουν πολλαπλά τεμάχια του ίδιου προϊόντος (π.χ. μια μπλούζα σε έξι διαφορετικά χρώματα) ή
- συνεχώς νέα και καλύτερα προϊόντα απ' αυτά που ήδη έχουν (π.χ. αγοράζουν καφετιέρες σε μηνιαία βάση γιατί συνεχώς βρίσκουν καλύτερες.
Οι προτεινόμενες λύσεις σε αυτή την κατηγορία είναι οι εξής δύο:
- Η φαρμακευτική αγωγή με αντικαταθλιπτικά μπορεί να μειώσει αισθητά την ψυχαναγκαστική συμπεριφορά, αλλά η επιτυχία της δεν είναι πάντα σίγουρη
- Μια πιο αποτελεσματική λύση είναι η θεραπεία μέσω της έκθεσης και της πρόληψης αντίδρασης, δηλ. η συνεχής έκθεση των αγοραχολικών σε περιβάλλοντα που τους εξωθούν στην σπατάλη. Με τον καιρό μαθαίνουν να περιορίζουν και να ελέγχουν αυτές τις τάσεις τους.
Η διαφορά των δύο φύλων
Έρευνες που έχουν γίνει πάνω στις διαφορές των δύο φύλων, έδειξαν ότι τα ποσοστά για τις γυναίκες είναι ακριβώς ίδια με αυτά των ανδρών αγοραχολικών, με τους δεύτερους να κάνουν τις αγορές τους κυρίως μέσω ίντερνετ.
Οι βασικές διαφορές βρίσκονται στα είδη που προτιμά το κάθε φύλο και το πώς αντιμετωπίζει τις αγορές. Με άλλα λόγια, οι άνδρες επιλέγουν τα εργαλεία, τα βιβλία και τα ηλεκτρονικά, και αντιμετωπίζουν τα ψώνια περισσότερο ανταγωνιστικά. Ενώ από την άλλη, οι γυναίκες ξοδεύουν περισσότερο σε ρούχα, παπούτσια και κοσμήματα και βλέπουν τα ψώνια περισσότερο ως «κοινωνικό γεγονός», μια ευκαιρία να περάσουν λίγο χρόνο με φίλους.
Τέλος, μια ακόμη διαφορά μεταξύ των δύο φύλων είναι η παραδοχή του προβλήματος και η αναζήτηση βοήθειας. Οι κοινωνικές επιταγές αναγνωρίζουν τις αγορές ως μια καθαρά «γυναικεία υπόθεση», κι έτσι οι γυναίκες έχουν λιγότερες αναστολές στο να παραδεχτούν ότι έχουν πρόβλημα και να αναζητήσουν τη βοήθεια κάποιου ειδικού, σε σχέση με τους άνδρες που δυσκολεύονται περισσότερο και προτιμούν να το κρύβουν.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Koran LM, Faber RJ, Aboujaoude E, Large MD, Serpe RT (2006) Estimated Prevalence of Compulsive Buying Behavior in the United States. Am J Psychiatry, October, 163:1806-1812
Svoboda Elizabeth (2010) Field guide to the shopaholic. Observing Retail Lovers in the Wild. Psychology Today, Οκτώβριος, 30-31
